IJsselkogge

IJsselkogge klaar voor vertrek naar nieuwe bestemming

Gerrie van den Berg

Bron: vaarmarkt.nl
Na bijna een decennium is het zover: de IJsselkogge, een uitzonderlijk goed bewaard middeleeuws handelsschip, is geconserveerd. In januari 2026 verlaat het schip Museum Batavialand in Lelystad – waar het sinds de spectaculaire berging in 2016 is onderzocht en geconserveerd – om eerst naar Zwartsluis te worden overgebracht voor restauratie. Daarna krijgt het een museale bestemming in Kampen.

Van ontdekking tot vertrek
De IJsselkogge, een houten handelsschip uit de 15e eeuw, werd in 2011 ontdekt in de IJssel bij Kampen tijdens werkzaamheden voor het project Ruimte voor de Rivier. Vanwege de uitzonderlijk goede staat van het wrak besloten Rijkswaterstaat, de gemeente Kampen, de provincie Overijssel en de RCE om het schip in 2016 in één geheel te bergen. Onder grote publieke belangstelling arriveerde het op 19 februari 2016 op het terrein van Museum Batavialand, waar speciaal voor de IJsselkogge een tijdelijk onderkomen werd gebouwd.

Eindpunt van jarenlange conservering
De conservering van de IJsselkogge is uitgevoerd door Museum Batavialand in opdracht van de RWS. In de eerste fase werd het schip jarenlang nat gehouden met een computergestuurde beregeningsinstallatie om krimp en vervorming van het scheepshout te voorkomen. Vervolgens is het hout handmatig gesproeid met polyethyleenglycol (PEG), een conserveringsmiddel dat het water in de houtcellen vervangt en krimp tegengaat. De laatste stap was een zorgvuldig droogproces, waarbij de luchtvochtigheid geleidelijk werd afgebouwd. Ondanks vertragingen door stormschade aan het dak van het conserveringsstation is het conserveringsproces inmiddels afgerond.

Behorend tot de Maritiem Archeologische Rijkscollectie
Museum Batavialand huist drie collecties, waaronder de Maritiem Archeologische Rijkscollectie. De IJsselkogge is hier onderdeel van. De Maritiem Archeologische Rijkscollectie bevindt zich in het Nationaal Scheepsarcheologisch Depot op het terrein van Museum Batavialand. De collectie vertegenwoordigt het maritieme erfgoed van Nederland en wordt in Lelystad onderzocht, beheerd en ontsloten voor publiek. Museum Batavialand fungeert hierbij als kenniscentrum voor maritieme archeologie.

Op weg naar een nieuwe toekomst
In de week van 19 januari 2026, indien de weersomstandigheden gunstig zijn, vertrekt de IJsselkogge naar Zwartsluis voor restauratie. Daarna krijgt het schip een nieuwe plek in het toekomstige Museum Kampen. Voor Museum Batavialand markeert dit afscheid tegelijkertijd het begin van iets nieuws: op de vrijgekomen locatie verrijst de komende jaren een geheel nieuw museum, dat eind 2028 zijn deuren opent.

Tentoonstelling over de kogge
Speciaal voor de verplaatsing van de IJsselkogge worden elf objecten die gevonden zijn in de IJsselkogge samen tentoongesteld in Museum Batavialand. Het betreft ruim 500 jaar oude objecten, zoals een pikhaak, dierlijke botresten, kannen, pelgrimsinsignes en een tinnen hanger.

Voor meer informatie: batavialand.nl

Bron: IJsselkogge klaar voor vertrek naar nieuwe bestemming | Tips & Nieuws voor Watersporters | Vaarmarkt

Spanten in model IJsselkogge geplaatst

Gerrit Jan Feenstra


Bericht van de modelbouwers op de Koggewerf: Jan Boerhof en Rob Busser

Een jaar geleden vertelden we over het aanbrengen van de spanten, die stuk voor stuk pas gemaakt worden om aan te sluiten aan de binnenzijde van de huid van het de romp van het scheepsmodel. Deze tijdrovende klus is nu klaar: alle spanten zitten in het schip.

De scheepshuid bestaat uit planken (huidgangen), die overnaads (dakpansgewijs) aan elkaar zijn verbonden met ijzeren naainagels.
De spanten worden met de huid verbonden met houten pennen. Bij de Kamper Kogge hebben deze houten pennen een doorsnede van ongeveer 40 mm.

Bouwen op schaal 1:20
Wij bouwen het model van de IJsselkogge op schaal 1: 20. Dat beteken dat onze pennen een doorsnee hebben van 40 : 20 = 2 mm . En toeval of niet: doodgewone borrelprikkertjes zijn ongeveer 2 mm dik!
Door de huidgangen en spanten boren we gaatjes en verbinden ze met honderden borrelprikkers met een beetje lijm. Daarna wordt elk pennetje, dat door de huid steekt, afgeknipt. Gladschuren: een kind kan de was doen.


Zijstevens
Om aan de voorkant van het schip de krachten van de golven op te vangen, heeft een kogge in het voorschip een stevenbalk, met aan elke kant een zijsteven.
Deze zijstevens worden met inkepingen over vijftien spanten aangebracht.
Dat betekent vijftien inkepingen maken en elke inkeping heeft een andere schuine inkeping. Dus net als bij de spanten betekent dit veel passen en vijlen, want in dit kleine model kan meten niet. We vijlen een stukje, passen de zijsteven, nauwkeurig kijken waar er wat af moet, weer vijlen in de inkeping, weer passen en zo maar stug door.
Heb je vragen, kom gerust langs op de Koggewerf, dan proberen we je antwoord te geven.